Podział zwierząt

O typach zwierząt

Najlepiej znamy zwierzęta mające szkielet wewnętrzny i to tak złożony, jak u człowieka. Koń, kura, żaba, karp, mają tak samo jak my kręgosłup, w którym kryje się rdzeń pacierzowy. Kręgosłup ten złożony jest z kręgów, dlatego zwierzęta takie nazywamy kręgowymi albo krótko kręgowcami.

Chrząszcz, zwany jelonkiem, ważka, pchła, rak nie mają ani kręgosłupa ani żadnego szkieletu wewnątrz swego ciała. Ale podczas gdy skóra naszego ciała jest miękka i podatna, to ciało tych zwierząt jest na zewnątrz sztywne. Pokrywa je niby pancerz, zewnętrzny szkielet, który trzeba zgnieść lub przebić, żeby się dostać do miękkiego ciała. Na każdym z tych zwierząt widać, że ich ciało składa się z osobnych części stawowato ze sobą połączonych. Tak samo jak całe ciało ich, tak też i kończyny ich ciała składają się ze stawów. Dlatego zwierzęta te nazywamy stawonogami. Stawonogi tworzą drugi typ zwierząt.

Robaki, jak np. pijawka lub dżdżownic mają ciało także stawowate, bo widać na ich powierzchni stojące blisko siebie pierścienie. Robaki nie mają jednak kończyn jak zwierzęta stawonogie. Tym się też na pierwszy rzut oka od nich odróżniają i stanowią osobny typ zwierząt.

Ciało robaków nie ma szkieletu zewnętrznego. Nie mają szkieletu takiego i mięczaki. Ciało ich jest pokryte miękką skórą jak ciało robaków, ale nie jest stawowate. Mięczaki tworzą czwarty typ zwierząt. Ciało mięczaków kryje się nieraz w skorupie.

Kregowce, stawonogi, robaki i mięczaki nie są zwierzętami promienistymi, jak żyjące w morzu jeżowce, gwiazdy morskie lub korale.

Najniższe zwierzęta, jak wymoczki lub otwornice, zaliczamy do typu pierwotniaków.

O gromadach kręgowców

Chociaż pies, papuga, ropucha, wąż i ryba należą do typu zwierząt kręgowych, to jednak bardzo różnie wyglądają. Prócz tego mają one jeszcze różne pokrycie skory, dlatego zaliczamy je do różnych gromad. Pies i wszystkie zwierzęta kręgowe, których skóra pokryta jest sierścią, należą do gromady zwierząt ssących. Papuga i inne ptaki mają skórę pokrytą piórami. U ropuchy i innych gadów skóra jest naga. Skórę węża i płazów, do których wąż należy pokrywają łuski, podobnie jak u ryb. Ale ryby mają płetwy i żyją w wodzie, a płazy nie mają płetw i żyją na lądzie.

Wół jest zwierzęciem kręgowym. Jak mówię zwierzę kręgowe, rozumiem zarazem, że ma szkielet i rdzeń ukryty w kostnej rurze, złożonej z kręgów ma w tym szkielecie  wszystkie takie kości, jakie poznaliśmy w człowieku.

Wół, podobnie jak zwierzęta ssące, ma też mózg przedłużający się w rdzeń – i pięć zmysłów. Ma on pod skórą mięśnie. Wśród mięśni lego przebiegają nerwy, łączące się z mózgiem. Serce wołu złożone jest z dwóch komór i dwóch przedsionków. Krew oblega w nim po płucach i po całym ciele (mały i duży obieg krwi). Wewnątrz ciała wolu jest przepona i przewód pokarmowy.

Wszystkie zwierzęta domowe, jak np. pies, kot lub dzikie jak np. zając, niedźwiedź, nietoperz, które mają takie członki jak wół, podobne wewnętrzne narzędzia, te same zmysły, krew ciepłą, czerwoną, zawsze za młodu ssą mleko, nazywają się zwierzętami ssącymi.

Widać z tego, jak pożyteczną jest rzeczą grupować zwierzęta w typy i gromady, bo skoro się dowiem, że jakieś zwierzę np. wół, jest zwierzęciem ssącym, to wiem od razu wiele innych rzeczy o tym zwierzęciu.

Zwierzęta ssące

Poziomy kadłub, oparty na czterech jednakowych nogach, kończący się z jednej strony ogonem, a z drugiej przechodzący w szyję, na której wspiera się głowa to są członki, z których złożone jest ciało wołu.

Patrząc na szkielet wołu widzimy, że miednica jest słabo rozwinięta. U człowieka, chodzącego pionowo miednica jest silnie rozwinięta, bo na niej wspiera się cała górna część ciała; u wołu kadłub wspiera się jednakowo na wszystkich czterech kończynach, tył ciała nie wymaga więc silniejszego oparcia niż przód.

Kończyny wołu są szczególne, bo ich kolano kryje się w kadłubie, a około pięty wysoko stojącej może wół także nogę zginać tak jak człowiek nogę w kolanie. Jeżeli porównamy nogę człowieka, psa i konia, to zobaczymy, że noga ludzka opiera się całą  stopą o ziemię; jej palce, także kości stopy i pięta są wszystkie płasko ułożone. Pies ma u nogi pięć palców, którymi się wspiera o ziemię, ale kości stopy wznoszą się pionowo w górę i pięta znajduje się już wysoko podniesiona. Podobnie jest u wołu, który ma jednak tylko dwa palce, opatrzone racicami; wreszcie u konia pozostaje jeden tylko palec, okryty kopytem.

Zwierzęta ssące mają zwykle kadłub poziomy wspierający się na czterech nogach. Wskutek tego zwierzę ssące albo wcale nie może używać kończyny do innego celu, jak do opierania się, albo jeżeli jej używa, np. kot do drapania, koń do wierzgania, musi stanąć, jeżeli jej chce tak użyć.

Za to kończyny zwierząt ssących przez to, że pospolicie wspierają się tylko na palcach a nie na całej stopie pozwalają im szybko biegać, szybciej np. od człowieka, który biegnąc musi naprzód oderwać stopę od ziemi, a potem dopiero może podnieść nogę.

Zwierzęta ssące mają bardzo różne kończyny. Niedźwiedź wspiera się całą stopą na ziemi; można powiedzieć, że ma cztery nogi. Małpy wspinają się po drzewach czterema kończynami, obejmując przy tym gałęzie palcami tak, jak człowiek. Ich kończyny są rękami. Małpy mają cztery ręce. Kończyny nietoperza, błoną, służą mu do latania w powietrzu. Wieloryb pływa w morzu, ma tylko przednie dwie kończyny, które równie jak ogon, wyglądają podobnie do płetw rybich. Niedźwiedź chodzi po ziemi, małpy wspinają się po drzewach, nietoperz lata w powietrzu, wieloryb pływa w morzu. Każde z tych zwierząt ma członki ciała przystosowane do środowiska czyli do różnych warunków, w których żyje. Dlatego niedźwiedź, małpy, nietoperz i wieloryb, chociaż są zwierzętami ssącymi, tak różnie wyglądają.