O małpach, nietoperzach i owadożernych

Małpy

Małpy żyją w krajach gorących. Ciało małp porośnięte jest włosami oprócz twarzy i dłoni; pospolicie mają i ogon, także kosmaty; mają wszystkie rodzaje zębów, tj. zęby trzonowe, kły i siekacze. Z pomiędzy wszystkich zwierząt ssących małpy, zwłaszcza wielkie, mają ciało podobnie złożone do ciała człowieka, ale mają bardzo długie ręce, prawie sięgające do ziemi. Mają końce wszystkich palców pokryte paznokciami i mogą nie tylko w górnych kończynach, ale i w dolnych przeciwstawiać wielki palec wszystkim innym palcom dłoni tak, że właściwie nie mają nóg, tylko ręce; są więc czwororękie.

Z powodu takiej budowy ciała są to zwierzęta wspinające się; chodzą na czterech kończynach, a niektóre nawet pionowo, jak człowiek, ale to je męczy. Małpy są swobodne i ruchliwe na drzewach. Tam są w swoim żywiole. Ich nadmiernie długie ręce pozwalają im sięgać swobodnie do odległych gałęzi. Za pomocą długich palców mogą obejmować nawet grube gałęzie i silnie się ich trzymać. Ułatwia zaś im najwięcej wspinanie to, że ich dolne kończyny są tak samo zbudowane jak ręce, mogą zatem obejmować niemi podpory, jak rękoma. Pawiany, żyjące w górzystych okolicach, są mniej zgrabne, ale doskonale chodzą po skałach. Niektóre małpy amerykańskie, np. wyjce, mogą chwytnym ogonem obwijać się koło gałęzi i tak uczepione wisieć. Ogon staje się ich piątą kończyną. Wszystkie małpy mają krótką szyję, bo nie sięgają nią po pokarm, lecz podają go sobie kończynami.

Niektóre gatunki małp żywią się ptaszkami i małymi zwierzątkami, np. owadami, inne wolą jeść jaja, owoce i korzenie. Małpy żyją zwykle gromadnie, lubią się z sobą przekomarzać, przy czym pospolicie wrzeszczą. Człowiekowi są tylko szkodnikami, łupieżąc jego pola i ogrody. Małpy wielkie, jak np. goryl lub szympans, są nawet w spotkaniu człowiekowi groźne.

Nietoperze

Nietoperze są to zwierzęta ssące, mające także wszystkie rodzaje zębów jak małpy, ale są przystosowane do latania w powietrzu, jak ptaki i dlatego całkiem inaczej wyglądają. W związku z tą czynnością ich przednie kończyny są szczególnie zmienione. Z pomiędzy pięciu palców tylko wielki jest krótki i zakończony pazurem, wszystkie inne są bardzo długie i bez pazurów. Między czterema palcami każdej strony ciała rozpięta jest cienka skóra, która schodzi aż do ogona; tym sposobem tworzą się dwa błoniaste skrzydła, z których od góry wystaje duży palec z pazurem, a od dołu stopa z pięcioma palcami. Za pomocą pazura i stopy nietoperze mogą się czołgać po ziemi, murze, drzewach. Nie mając wysokich nóg, jak ptak, nietoperz nie może się wprost z ziemi wznosić w powietrze, lecz musi wyczołgać się na wzniesione miejsce i dopiero spuszczając się z niego, zaczyna fruwać. Bez pomocy więc pazura i stopy, które z błony wystają, nietoperz nie mógłby wznosić się w powietrze. Pazury tylnych nóg służą im także do uczepiania się za dnia, kiedy spoczywają, zwieszone głową na dół. Nietoperze są to pożyteczne zwierzęta, bo nocą uganiają się w powietrzu za owadami, które wyrządzają nam nieraz bardzo wielkie szkody. Ponieważ u nas zimą owady giną, to nietoperze, nie znajdując pokarmu, zapadają wówczas w sen zimowy. Ciepłe futerko i skrzydła, którymi się jak futrem otulają, chronią je od zimna, a nagromadzony latem tłuszcz podtrzymuje ich życie, które się objawia bardzo słabym oddychaniem.

Owadożerne

Jak ciało nietoperza przystosowane jest do życia w powietrzu, tak ciało kreta złożone jest w ten sposób, że mu pozwala żyć pod ziemią. Całe ciało kreta pokryte jest futerkiem gęstym i delikatnym jak aksamit i podobnie jak aksamitu, nie ima się go ani piasek ani woda. Kret rozkopuje ziemię przednimi kończynami, które mają grube kości ramienia i przedramienia, ale tak są krótkie, że na zewnątrz ciała wystaje tylko dłoń o palcach, spiętych błoną i zakończonych silnymi i długimi pazurami. Tą kończyną może kret tak ryć ziemię, jak my np. łyżką, którą ujmujemy krótko, żeby nią grzebać z tern większą siłą. Głowę ma wydłużoną, ale może ją wciągnąć tak, żeby ryjące kończyny wystawały naprzód; nie posługuje się nią do kopania, ale rozkopaną ziemię wyrzuca ku górze. Otwory uszne ma zakryte, nie wpada w nie zatem ziemia. Oczy są małe, ukryte w futerku.

Kret szuka w dzień owadów oraz ich poczwarek lub glist pod ziemią. W nocy wychodzi na powierzchnię ziemi, nie pogardzając ślimakami, myszami i żabami; czarne futerko swą barwą chroni go od nieprzyjaciół.

Kret, znajdując także zimą pędraki i glisty pod ziemią, nie potrzebuje przenosić się w cieplejsze strony, jak ptaki, ani zapadać w sen zimowy, jak nietoperz.

Kret, żyjąc pod ziemią, kopie tam chodniki, wybierając owady i inne zwierzątka, szkodliwe człowiekowi. Nie należy go więc zabijać, a jeżeli kretowiny w ogrodach są nieprzyjemne, to trzeba wlać do nich nieco nafty, żeby się kret wyniósł w inną stronę.

Spokrewniony z kretem jest jeż, mający także, jak zwierzęta owadożerne, wszystkie rodzaje zębów. Jest to również pożyteczne zwierzę, tym bardziej, że napada nie tylko węże, ale i żmije.