Przyroda Archive

0

Powstanie ciał niebieskich

Pod sam koniec XVIII w. żył Piotr Laplace, znakomity astronom, który tłumaczył powstawanie ciał niebieskich. Już za czasów Laplace’a wiedziano, że na niebie są mgławice, składające się z gazów bardzo silnie rozżarzonych i dlatego świecących. Mgławice można zawsze dostrzegać za pomocą lunet. Widać je jakby drobniutkie, świecące obłoczki. Laplace tak rozumował: Jeżeli

0

Użytki z wapieni

Mało jest tak pożytecznych materiałów, jak wapienie. Gleba nawożona nimi bardzo się użyźnia, a torfiastych gruntów nie warto nawet uprawiać bez mocnego ich zwapnienia. Pewne gatunki opoki nadają się wybornie do budowy domów, pałaców, kościołów. Z takich kamieni zbudowany jest kościół św. Piotra w Rzymie. Podlejszymi gatunkami wysypujemy bite gościńce, jeżeli nie

1

Właściwości wapienia cz. 4

Wiele zwierząt, żyjących w wodach słodkich, ma ciało miękkie, a chronione wapnistymi skorupami. Obok raków są to głównie ślimaki i małże. W niektórych jeziorach północnych żyje ich mnóstwo. Po śmierci zwierząt ich skorupy opadają na dno wód i pogruchotane tworzą nieraz warstwy wapnistego szlamu. Tkwią w nich tu i ówdzie całe jeszcze

1

Właściwości wapienia cz. 3

Jeżeli wapnista woda przecieka z gleby do pieczary w ziemi i kapie na jej dno, to kwas węglowy powoli się ulatnia, a wapień osadza się na stropie jaskini w soplach. Sople takie są podobne do sopli lodu, ale są nieprzezroczyste. Nazywają się stalaktytami. Z górnych sopli kapie woda na dno groty. Na

1

Właściwości wapienia cz. 2

Wapienie nie rozpuszczają się w wodzie zupełnie czystej, ale za to dość łatwo w wodzie nasyconej kwasem węglowym. Rozgniećmy kawałeczek kredy i wsypmy jej pył do wody sodowej, a zobaczymy, że pył rozpuści się w niej. Włóżmy patyczek do takiego nasyconego roztworu, a osadzą się na nim małe, igiełkowate kryształki wapienia. Ponieważ

1

Właściwości wapienia cz. 1

Mamy przed sobą kawałek kredy, opoki i marmuru. Chociaż różnie wyglądają, są to wszystko wapienie. Kreda jest bardzo miękka, piszemy nią na tablicy w szkole. Opoka jest twardsza, ale polerować się nie daje. Marmur jest najtwardszy, a przez wygładzenie staje się lśniący. Ale nawet najtwardszy marmur rysuje się łatwo żelazem i daje

1

O nafcie cz. 2

W naczyniach, z których przekrapla się ropę, pozostają różne odpadki, które niegdyś odrzucano. Dziś są one bardzo cennym materiałem; robią z nich bowiem różne smarowidła. Wprawdzie robi się smarowidła także z tłuszczów zwierzęcych i olejów roślinnych, ale są one drogie i jest ich za mało. Ludzie bowiem wydobywają z pod ziemi coraz

1

O nafcie cz. 1

Minerały utworzyły się nie tylko z cząstek roślin. W czasach, kiedy morze przykrywało dzisiejsze lądy i tworzyło w jednym miejscu sól kamienną, a w innym zalewało lasy, z których powstał węgiel kamienny, zaczęła tworzyć się nafta ze zwłok zwierząt morskich, zawierających tłuszcze. Z tych zwłok zagrzebanych w mule, pod wielkim ciśnieniem nowych

1

O bursztynie

Żyje dziś w Nowej Zelandii jodła, której żywica kapie na ziemię i w niej twardnieje. Żywica ta nazywa się „damara“. Taką żywicą iglastego drzewa, które rosło przed wiekami w północnej Europie, stwardniałą w ziemi jest bursztyn. Znajdują się w nim nieraz szczątki roślin lub owady, które uwięzły w tej żywicy, zanim stężała.

1

O innych węglach kopalnych

Jest inny węgiel kopalny, zwany brunatnym albo lignitem, gorszy do palenia niż kamienny, bo daje mniej ciepła. Nieraz można w nim odróżnić dokładnie utkanie drzewne. Ten węgiel powstał w podobny sposób, jak węgiel kamienny, ale że krótszy czas leżał pod ziemią i mniej został ściśnięty, więc dlatego części roślin, z których powstał,